อียิปต์โบราณ หรือ ไอยคุปต์ คือหนึ่งในอารยธรรมที่เก่าแก่ที่สุดในโลกที่ตั้งอยู่ทางตอนเหนือของทวีปแอฟริกา และในบรรดาอารยธรรมโบราณทั้งหลายบนโลก อารยธรรมอียิปต์อาจจะเป็นเพียงอารยธรรมโบราณของโลกเพียงแห่งเดียวที่ยังคงอยู่ในความทรงจำของคนรุ่นหลังอย่างชัดเจนมากที่สุด ที่เป็นเช่นนี้เพราะว่าอียิปต์ได้ทิ้งพยานหลักฐานทั้งที่เป็นสิ่งก่อสร้าง จารึก ความเชื่อ ซึ่งหลักฐานเหล่านี้ล้วนเป็นกุญแจสำคัญที่ไขไปสู่ความเข้าใจ และเรียนรู้เรื่องราวเกี่ยวกับความยิ่งใหญ่ของอารยธรรมอียิปต์โบราณ
         อียิปต์โบราณกินพื้นที่บริเวณตั้งแต่ตอนเหนือของประเทศซูดานทางทิศใต้ จรดสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์ทางทิศเหนือ แหลมไซนาย ทะเลแดงทางตะวันออก และทะเลทรายซาฮาราทางตะวันตก และในสมัยที่เจริญที่สุดในช่วงอาณาจักรใหม่ อาณาขตของอียิปต์สามารถกินไปจรดตอนใต้ของประเทศตุรกี
         อารยธรรมอียิปต์ดำเนินเรื่อยมา 3 สหัสวรรษ โดยคาดกันว่าเริ่มเมื่อมีการรวมอาณาจักรเหนือและใต้บริเวณหุบเขาแม่น้ำไนล์เมื่อประมาณ 5,150 ปีก่อน (3150 ปีของคริสตกาล) และสิ้นสุดลงเมื่อจักรวรรดิโรมันบุกเข้าตีอียิปต์และผนวกอียิปต์เป็นรัฐหนึ่ง เมื่อ 31 ปีก่อนคริสตกาล
         อารยธรรมอียิปต์ขึ้นชื่อในเรื่องของการจัดระเบียบธรรมชาติและมนุษย์ เช่นการชลประทานบริเวณริมแม่น้ำไนล์ การถลุงนำเอาแร่ธาตุต่างๆขึ้นมาใช้ การพัฒนาของอักษรศาสตร์ การค้าระหว่างต่างชาติ และกองทัพ

เริ่มอารยธรรม
          อียิปต์เป็นประเทศที่มีอากาศร้อนและแห้งแล้ง มีฝนตกเพียงเล็กน้อยในช่วงฤดูหนาวและตกเฉพาะบริเวณเดลต้า(ดินแดนสันดอนบริเวณปากแม่น้ำไนล์) อียิปต์ได้อาศัยความชุ่มชื้นของแม่น้ำไนล์เป็นเครื่องหล่อเลี้ยงชีวิต ถ้าขาดแม่น้ำไนล์อียิปต์ก็ไม่ต่างอะไรกับทะเลทรายที่ร้อนระอุ นักประวัติศาสตร์กรีกโบราณผู้หนึ่งได้เคยกล่าวไว้ว่า Egypt is the gift of the Nile(อียิปต์เป็นของขวัญของแม่น้ำไนล์) คำกล่าวนี้จึงเป็นความจริงอย่างยิ่ง กล่าวคือในราวเดือนกรกฎาคมของทุกๆปี น้ำในแม่น้ำไนล์จะไหลท่วมท้นฝั่งทั้งสองและจะเริ่มลดลงในเดือนตุลาคม เมื่อน้ำลดจะทิ้งโคลนตมไว้ตามบริเวณสองฝั่งลำน้ำ โคลนตมเหล่านี้เป็นปุ๋ยซึ่งเมื่อเพาะปลูกแล้วจะให้ผลดีอย่างมาก ชาวอียิปต์โบราณยังรู้จักวิธีทำนา ทำนบกั้นน้ำ ขุดคูส่งน้ำลำเลียงเข้าไปในดินแดนซึ่งอยู่ลึกเข้าไปจากฝั่ง เป็นการขยายพื้นที่ประกอบการกสิกรรมให้กว้างขวางยิ่งขึ้น ประเทศอียิปต์ในสมัยโบราณประกอบไปด้วยบริเวณที่สำคัญ 2 บริเวณ คือ
        1. อียิปต์บน(Upper Egypt) ได้แก่บริเวณที่แม่น้ำไนล์ไหลผ่านหุบเขา มีความยาวประมาณ 500 ไมล์ ทั้งสองฝั่งของแม่น้ำตอนนี้เป็นหน้าผาลาดกว้างไปจนสุดสายตาเต็มไปด้วยเนินเขาที่แห้งแล้ง
        2. อียิปต์ล่างหรืออียิปต์ต่ำ(Lower Egypt) ได้แก่บริเวณที่แม่น้ำไนล์แตกสาขาออกเป็นรูปพัด ไหลลงสู่ทะเลเมดิเตอร์เรเนียน บริเวณนี้ชาวกรีกเรียกว่า เดลต้า (Delta) เป็นบริเวณปลายสุดของลำน้ำ มีความยาวประมาณ 100 ไมล์ อารยธรรมโบราณของอียิปต์ได้เจริญขึ้นในแถบเดลต้านี้

ความแตกต่างของสภาพทางภูมิศาสตร์ของอียิปต์ทั้งสองภาคนี้ คือภาคหนึ่งเป็นที่สูงและภาคหนึ่งเป็นที่ลุ่ม และลักษณะที่แคบยาวของประเทศในสมัยนั้นยาว 500 ไมล์ แต่มีเนื้อที่ทั้งหมดประมาณ 10,000 ตารางไมล์เท่านั้น ทำให้ยากแก่การที่จะรวมประเทศเข้าเป็นอันหนึ่งอันเดียวกันและจัดการปกครองให้ทั่วถึงได้จริงๆ

อียิปต์ได้เปรียบประเทศอื่นในแถบตะวันออกใกล้ในเรื่องกำแพงธรรมชาติที่ช่วยป้องกันการรุกรานจากชนเผ่าอื่นได้มาก ทางใต้ของแม่น้ำไนล์ที่อยู่ใต้เขตแดนอียิปต์ลงไปอยู่บนที่สูงมีแนวน้ำตกมาก ทำให้การรุกทางเรือยาก ทางตะวันออกและตะวันตกของอียิปต์ทางแถบดินดอนสามเหลี่ยมปากแม่น้ำไนล์เท่านั้น ที่ไม่มีพรมแดนป้องกันการโจมตีทางเรือและทางบกจากชนเผ่าเซมิติค ที่เป็นพวกเร่ร่อนอยู่ทางทะเลทรายอาราเบียและทางปาเลสไตน์ เพราะทางเหนือของอียิปต์ติดต่อกับคอคอดซึ่งเชื่อมอียิปต์กับเอเชียและคาบสมุทรอาระเบีย